Schron kolejowy Stępina - Cieszyna – tunel Hitlera z II Wojny Światowej 

Schron kolejowy Stępinie-Cieszynie - budowa i przeznaczenie

W 1940 roku Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych Wehrmachtu podjęło decyzję o budowie schronów kolejowych w południowej Polsce. Wybór padł na Stępinę i pobliski Strzyżów. Miały tam powstać obiekty umożliwiające bezpieczne stacjonowanie pociągów sztabowych w kompleksie "Anlage Süd". Prace rozpoczęto latem 1940 roku, a budowę powierzono niemieckiej organizacji budowlanej Todta – jednej z największych niemieckich jednostek inżynieryjnych. Dla zachowania tajemnicy, inwestycję oficjalnie zarejestrowano jako budowę zakładu chemicznego „Askania-Werke”.

Kompleks w Stępinie składał się z wielu obiektów:

• schronu kolejowego (tunel naziemny), 
• maszynowni,
• bunkrów bojowych,
• budynków pomocniczych,
• willi drewnianej przeznaczonej dla wyższych rangą dowódców wojskowych. 

Całość była doskonale zaplanowana i stanowiła samowystarczalny zespół obronny. Schron nr 1 ma  blisko 393 metrów długości  i 12 metrów wysokości. Jego unikalny kształt ostrołuku zapewniał odporność na bombardowanie z powietrza. Jego ściany, w niektórych miejscach osiągają grubość 3 m, przez co odporne były nawet na ataki z pocisków artyleryjskich kalibru 220 mm.

Dodatkowo, schron nr 1 miał zabezpieczenia przeciwchemiczne – zastosowano w nim system śluz i filtry powietrza. Za pomocą podziemnego korytarza łączył się ze schronem nr 2, który znajdował się około 80 metrów dalej i służył jako zaplecze techniczne i magazynowe. 600 metrów od głównego bunkra znajdowało się trawiaste lądowisko dla samolotów. Dziś jest już częściowo zabudowane.

Podobny tunel schronowy znajdziemy 15 km dalej, w pobliskim Strzyżowie, z tą różnicą, że podziemny. Wykopany został pod Górą Żarnowską i wchodzi w skład kompleksu obronnego Anlage Süd. Piszemy o nim więcej w osobnym artykule: Tunel schronowy w Strzyżowie.

Spotkanie Hitlera i Mussoliniego

Najważniejszym wydarzeniem, jakie miało miejsce w Stępinie, było spotkanie przywódców III Rzeszy i faszystowskich Włoch 27–28 sierpnia 1941 roku. Cel rozmów do dziś pozostaje tajemnicą. Wiadomo jedynie, że Hitler i Mussolini podróżowali pociągami sztabowymi, które wjechały do schronu, zapewniając im pełne bezpieczeństwo.

Dalsze losy powojennego bunkra

Po zajęciu regionu przez Armię Czerwoną w 1944 roku w bunkrach urządzono szpital polowy. Następnie, po zakończeniu wojny, obiekty znalazły się pod nadzorem Wojska Polskiego. W latach 60. schron kolejowy przekazano Narodowemu Bankowi Polskiemu, który planował wykorzystać go jako składnicę mennicy państwowej oraz magazyn dokumentów i depozytów. Ostatecznie bank zrezygnował z tej koncepcji, a kompleks został wydzierżawiony przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w Stępinie. Urządzono tu wówczas pieczarkarnię. Produkcja trwała do lat 90., co pozwoliło zachować obiekty w dobrym stanie do dziś.

W 2000 roku schron kolejowy w Stępinie-Cieszynie został wykreślony z ewidencji wojskowej i przekazany gminie Frysztak. Obecnie jest dostępny dla zwiedzających, choć część kompleksu, w tym schron techniczny, znajduje się już w rękach prywatnych.

Schron kolejowy Stępina - stan obecny i wartość historyczna

W dawnej kwaterze Hitlera w Stępinie, zachowało się siedem żelbetowych budowli o różnym przeznaczeniu. Oprócz głównego schronu kolejowego (nr. 1) i schronu technicznego (nr. 2) w kompleksie znajdziemy:

1. bunkry bojowe,
2. maszynownie,
3. pozostałości budynków pomocniczych.

Tunel schronowy w Stępinie-Cieszynie razem ze schronem technicznym, przetrwały w bardzo dobrym stanie dzięki powojennemu zagospodarowaniu. Wciąż zobaczymy tu oryginalne elementy konstrukcji, takie jak gazoszczelne drzwi i stanowiska ogniowe.

To miejsce, w którym historia ożywa, przypominając o dramatycznych wydarzeniach II wojny światowej. Dla pasjonatów historii i militariów wycieczka do Stępiny, to obowiązkowy punkt z listy obiektów militarnych na mapie Podkarpacia.