Bieszczadzki Park Narodowy – naturalne laboratorium klimatu, bioróżnorodności i historii Karpat

Bieszczadzki Park Narodowy

Bieszczadzki Park Narodowy (BdPN) utworzony został w 1973 roku, a w 1993 roku dołączył do Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie". Jego powierzchnia wynosi 292,02 km kw., a przylegającymi do niego terenami są m.in.:

• Park Krajobrazowy Doliny Sanu
• Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy

BdPN to jeden z 23 parków narodowych znajdujących się na terenie Polski. Jest największym parkiem narodowym na obszarze polskich gór i trzecim największym parkiem narodowym w Polsce. W ramach ciekawostki warto też wspomnieć, że 11% powierzchni parku od 2021 roku wpisane jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Zobacz również: Bieszczady szlaki - najpiękniejsze szlaki w Bieszczadach

Bieszczadzki Park Narodowy znajduje się w południowo-wschodniej części województwa podkarpackiego w Bieszczadach Zachodnich. Na terenie parku znajduje się najbardziej wysunięty na południe fragment Polski - szczyt Opołonek (1028 m n.p.m.) - graniczący z Ukrainą.

Zwierzęciem najbardziej charakterystycznym dla Bieszczadzkiego Parku Narodowego jest Ryś. Postać tego zwierzęcia znajduje się w logo parku.

BdPN na mapie

Ośrodki dydaktyczne BdPN

Instytucjami dydaktycznymi należącymi do BdPN są: Muzeum Przyrodnicze i Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny. Obie te instytucje znajdują się w Ustrzykach Dolnych. W muzeum zobaczymy sporą kolekcję okazów przyrodniczych pogrupowanych tematycznie:

• flora i fauna Bieszczadów
• geologia
• ogólna systematyka zwierząt
• ochrona przyrody i historia regionu

Warto też wiedzieć, że BdPN prowadzi edukację ekologiczną organizując liczne spotkania w formie: wykładów, szkoleń, prelekcji, seminariów i warsztatów, a nawet terenowych zajęć na bieszczadzkich ścieżkach i szlakach.

Kierując się do BdPN od strony Ustrzyk Dolnych można też odwiedzić Ośrodek Informacji i Edukacji Turystycznej mieszczący się w Lutowiskach. Mieści się tu sala wystawowa, punkt informacji turystycznej, punkt gastronomiczny oraz noclegownia. Obiekt otwarty jest przez cały rok.

Zobacz również: Smerek: szczyt w Bieszczadach - mapa szlaków, noclegi

Adresy i lokalizacja:

• Muzeum Przyrodnicze w Ustrzykach Dolnych ul. Bełska 7, 38-700 Ustrzyki Dolne
  (W tym samym budynku znajduje się też Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny)
• Ośrodek Informacji i Edukacji Turystycznej - Lutowiska 2, 38-713 Lutowiska

Przyrodnicze bogactwo flory i fauny Bieszczadzkiego Parku Narodowego

Bieszczadzki Park Narodowy to miejsce, które oferuje niezwykłe doświadczenie dla miłośników przyrody. Jest to obszar, na którym można spotkać rzadkie gatunki roślin i zwierząt oraz podziwiać piękno natury. Warto odwiedzić ten park, aby poczuć się jak w dziewiczym lesie i doświadczyć prawdziwego piękna natury.

Ten unikalny obszar przyrody jest domem dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Jednym z najcenniejszych i najrzadszych typów ekosystemów, które można znaleźć na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego to torfowiska.

Warto wspomnieć, że torfowiska są ważnym składnikiem ekosystemu pod względem globalnym, ponieważ magazynują duże ilości węgla. Dlatego, ochrona torfowisk jest kluczowa dla zrównoważonego rozwoju i walki z zanieczyszczeniem i zmianami klimatu.

Zmiana klimatu i przyszłość ekosystemów Bieszczadzkiego Parku Narodowego

Zmiana klimatu staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań dla ochrony przyrody w górach, a Bieszczadzki Park Narodowy jest wyjątkowym miejscem do obserwacji tych procesów. W ostatnich dekadach notuje się wzrost średnich temperatur i zmiany w rozkładzie opadów, co wpływa na dynamikę lasów bukowych, kondycję torfowisk oraz rozmieszczenie wielu gatunków górskich.

🧭 Czy wiesz, że…?

W Bieszczadach średnia temperatura w ciągu ostatnich 50 lat wzrosła o około 1,2°C, a to przyspiesza przesuwanie pięter roślinnych ku wyższym partiom gór, wpływając na rozmieszczenie wielu gatunków.

Badania prowadzone w Bieszczadach wskazują na stopniowe przesuwanie się pięter roślinnych ku wyższym partiom gór, co oznacza, że gatunki typowe dla chłodniejszych stref zaczynają tracić swoje naturalne siedliska. To zjawisko określane jako „pułapka wysokości” powoduje, że część gatunków nie ma dokąd migrować. Dlatego w BdPN coraz większy nacisk kładzie się na monitoring klimatyczny, retencję wody w zlewniach i ochronę procesów ekologicznych, nie tylko samych gatunków.

Dzięki długoterminowym obserwacjom park staje się swoistym laboratorium natury, w którym naukowcy mogą analizować, jak zmieniające się warunki klimatyczne wpływają na górskie ekosystemy Europy Środkowej.

Torfowiska – naturalne magazyny węgla i strażnicy wilgoci

Torfowiska Bieszczadzkiego Parku Narodowego należą do najcenniejszych ekosystemów regionu. Choć zajmują niewielką powierzchnię, pełnią kluczową rolę w stabilizacji mikroklimatu i obiegu wody. Ich unikalna budowa pozwala na zatrzymywanie ogromnych ilości dwutlenku węgla w postaci martwej materii organicznej – torfu, który gromadzi się przez tysiące lat.

Zaburzenie stosunków wodnych, nawet niewielkie, może prowadzić do rozkładu torfu i emisji gazów cieplarnianych. Dlatego w BdPN prowadzone są prace renaturyzacyjne polegające m.in. na blokowaniu dawnych rowów odwadniających, odbudowie naturalnych przepływów i wspieraniu powrotu roślin torfotwórczych. Takie działania nie tylko przywracają równowagę hydrologiczną, ale też stanowią skuteczny sposób przeciwdziałania skutkom zmian klimatu.

Torfowiska w BdPN magazynują tysiące ton węgla organicznego. Jeden hektar dobrze zachowanego torfowiska może zmagazynować nawet do 500 ton CO₂ w formie torfu!

Nowoczesne metody monitoringu przyrody w Bieszczadzkim Parku Narodowym

Dzisiejsza ochrona przyrody w BdPN łączy tradycyjne obserwacje terenowe z nowoczesnymi technologiami. Fotopułapki i automatyczne rejestratory dźwięku pozwalają śledzić aktywność zwierząt bez ingerencji w ich środowisko, a analiza śladowego DNA (tzw. eDNA) z próbek wody lub gleby umożliwia wykrycie obecności gatunków, których nie widać gołym okiem.

Równocześnie wykorzystuje się dane satelitarne i pomiary LIDAR, które pozwalają monitorować zmiany w strukturze lasów i zasięgu siedlisk w skali całego parku. Dzięki takim rozwiązaniom Bieszczadzki Park Narodowy staje się częścią nowoczesnego systemu badawczego, dostarczającego informacji o stanie przyrody na poziomie europejskim.

Zastosowanie zaawansowanych metod pomiarowych zwiększa precyzję działań ochronnych i umożliwia szybsze reagowanie na zagrożenia, takie jak susze, erozja gleb czy pojawianie się gatunków inwazyjnych.

Analiza śladowego DNA (eDNA) pozwala wykryć obecność zwierząt i roślin, których nie widać gołym okiem. Dzięki temu naukowcy mogą monitorować rzadkie gatunki bez ingerencji w środowisko.

Ścisła ochrona Bieszczadzkiego Parku Narodowego

Co jest chronione w Bieszczadzkim Parku Narodowym?

Flora

Na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego pod ochroną znajdują się polskie tereny najwyższych Karpat Wschodnich. W parku wyróżnia się 2 piętra roślinno-klimatyczne i są to: regiel dolny oraz połoniny. Bieszczadzki Park Narodowy charakteryzuje się najwyższym stosunkiem całościowej powierzchni do terenów objętych ochroną - wskaźnik ten wynosi aż 70%.

W Bieszczadzkim PN potwierdzono występowanie 250 gatunków mchu, 500 gatunków porostów oraz około 1000 gatunków grzybów, a także 780 gatunków roślin naczyniowych.

Nad górną granicą lasów (1150 - 1250 m n.p.m.) znajdują się unikalne w skali Polski obszary wschodnio - karpackich hal zwanych połoninami. Zajmują one blisko 1800 ha powierzchni, a 90% tych terenów podlega ochronie ścisłej, gdyż rosną tu niezwykle rzadko spotykane w polskich górach gatunki roślin oraz gatunki unikalne w skali kraju.

Fauna

Bieszczadzki Park Narodowy stanowi miejsce bytowania ponad 230 gatunków kręgowców łącznie z 58 gatunkami ssaków. Występują tu niemal wszystkie polskie gatunki dużych ssaków drapieżnych, są to:

• jeleń karpacki
• żubr
• niedźwiedź
• ryś
• wilk
• żbik

W 1963 roku - z hodowli w Pszczynie i Niepołomicach - przywieziono w Bieszczady prawie 20 żubrów, które zasiedliły się w Bieszczadach na stałe i są do dzisiaj, a ich liczba znacznie się powiększyła. Zgodnie z aktualną wiedzą w encyklopediach jest to największe na świecie dziko żyjące stado górskie tych ssaków.

Zobacz również: Pokazowa zagroda żubrów w Mucznem

W skład fauny BdPN wchodzi przeszło 140 gatunków ptaków lęgowych. Do najcenniejszych należą orliki krzykliwe, orły przednie, trzmielojady i gadożery. Spotkać można tu również przedstawicieli gatunków dzięcioła, takich jak dzięcioł trójpalczasty i dzięcioł białogrzbiety.

A w wysokich partiach gór znajdziemy rzadko spotykane gatunki wysokogórskich ptaków jak płochacz halny, nagórnik i siwerniak. Wśród gadów występujących w Bieszczadach należy wyróżnić cenne gatunki takie jak wąż Eskulapa i żmiję zygzakowatą.

Parki narodowe w Polsce

Polska jest krajem bogatym w piękne przyrodnicze krajobrazy, które zostały uwiecznione w postaci 23 parków narodowych. Są one ważnym elementem ochrony przyrody i krajobrazów kraju. Parki narodowe służą nie tylko do ochrony unikalnych ekosystemów i gatunków zwierząt i roślin, ale także do edukacji i promocji turystyki przyrodniczej.

Parki narodowe są ważnym elementem polskiej przyrody i kultury, a ich odwiedzanie pozwala na lepsze poznanie i zrozumienie krajobrazów i ekosystemów naszego kraju. Jest to również doskonały sposób na relaks i odpoczynek w pięknych krajobrazach.

Oto lista wszystkich parków narodowych w Polsce: