Grzyby Stalowa Wola: gdzie na grzyby w Puszczy Sandomierskiej i Lasach Janowskich

Stalowa Wola na grzyby w pigułce

Gdzie na grzyby wokół Stalowej Woli – rejony

Pysznica, Jastkowice, Kłyżów – las za rzeką

Za mostem na Sanie zaczynają się rozległe bory Nadleśnictwa Rozwadów w gminie Pysznica. Ciekawostka: choć to województwo podkarpackie, nadleśnictwo podlega Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Lublinie. Dominują tu bory sosnowe świeże z mchem i borówką – najlepsze siedlisko dla podgrzybków i prawdziwków. W młodnikach rosną maślaki i rydze, a w październiku na suchych, piaszczystych garbach – gąski. Rejon jest łatwo dostępny, także rowerem: przez Pysznicę, Kłyżów i Szwedy prowadzi trasa Green Velo.

Nisko i lasy wzdłuż Sanu

Na wschód i północny wschód od Niska ciągną się kolejne kompleksy dawnej Puszczy Sandomierskiej (Nadleśnictwo Nisko). Obok borów sosnowych jest tu więcej lasów mieszanych z dębem i brzozą, co sprzyja kurkom, koźlarzom i prawdziwkom. W dolinach Sanu i jego dopływów rosną olsy i łęgi – jesienią z opieńkami i boczniakami. Dalej na wschód, w kierunku Ulanowa i doliny Tanwi, lasy są jeszcze rozleglejsze i mniej uczęszczane.

Bojanów, Zaleszany i lasy na zachód od miasta

Na zachód i południowy zachód od Stalowej Woli, w gminach Bojanów i Zaleszany, leżą kolejne bory na piaskach. Są bardziej suche niż te za Sanem, więc najlepiej sprawdzają się po obfitych deszczach i jesienią, w sezonie gąsek. Uwaga: dalej na zachód rozciągają się tereny wojskowe poligonu w rejonie Nowej Dęby – wstęp tam jest zakazany, nawet jeśli nie trwają ćwiczenia.

Zaklików i Lasy Janowskie

Na północ od Stalowej Woli, już w województwie lubelskim, zaczynają się Lasy Janowskie – ogromny kompleks borów, olsów i torfowisk chroniony jako Park Krajobrazowy „Lasy Janowskie”. W parku krajobrazowym grzyby można zbierać, ale jest tu kilka rezerwatów z zakazem zbioru (m.in. „Imielty Ług”, „Kacze Błota”, „Szklarnia”). To kierunek na cały dzień – z bazą w Janowie Lubelskim albo w okolicach Momot i Szklarni. Lasy są tak rozległe, że łatwo stracić orientację: koniecznie zabierz naładowany telefon z mapą offline.

W samym mieście

Lasy przy osiedlach i w rejonie Charzewic czy Rozwadowa są wygodne na spacer, ale pamiętaj o metalach ciężkich. Grzyby kumulują kadm, ołów i rtęć, dlatego nie zbieraj ich bliżej niż ok. 100 m od ruchliwych dróg (m.in. drogi krajowej nr 77) i w sąsiedztwie zakładów przemysłowych.

Gdzie nie wolno zbierać grzybów w regionie stalowowolskim?

• Rezerwaty przyrody – zarówno w nadleśnictwach Rozwadów i Nisko, jak i w Lasach Janowskich. Granice sprawdzisz na mapie Banku Danych o Lasach (BDL).
• Tereny wojskowe – m.in. poligon w rejonie Nowej Dęby.
• Uprawy leśne do 4 m wysokości, drzewostany nasienne, powierzchnie doświadczalne, ostoje zwierząt.
• Lasy z okresowym zakazem wstępu – na piaskach wokół Stalowej Woli najczęściej z powodu wysokiego zagrożenia pożarowego w suche lata. Zakazy publikują nadleśnictwa, a nad wejściami do lasu wiszą tablice.
• Lasy prywatne oznaczone tablicą z zakazem wstępu.

Jakie grzyby rosną w okolicach Stalowej Woli?

Gąski – grzybowa specjalność regionu

Suche bory na piaskach wokół Stalowej Woli, Niska i w Lasach Janowskich to jedno z najlepszych miejsc w Polsce na gąskę zielonkę, zwaną tu po prostu zielonką. Rośnie od końca września do listopada, często do pierwszych śniegów, zwykle ukryta pod warstwą piasku i igliwia – widać tylko lekko uniesioną ściółkę. Szukaj jej w rzadkich, jasnych borach z wrzosem i chrobotkiem.

Trzy zasady przy zbieraniu gąsek:

1. Sprawdzaj blaszki. Gąska zielonka ma siarkowożółte blaszki. Zielonkawy grzyb z białymi blaszkami, pierścieniem i bulwą w pochwie to muchomor sromotnikowy.
2. Jedz z umiarem. Gąska zielonka jest w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, ale opisano przypadki rabdomiolizy (rozpadu mięśni) po zjadaniu dużych porcji przez kilka dni z rzędu. Nie podawaj jej dzieciom.
3. Myj dokładnie. Między blaszkami zostaje piasek – gąski moczy się w zimnej wodzie, kilka razy ją zmieniając, a potem obgotowuje.

Lokalnie zbiera się też gąskę ziemistoblaszkową, zwaną myszką. Nie ma jej w urzędowym wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, a łatwo ją pomylić z trującą gąską tygrysią i innymi szarymi gąskami. Jeśli nie jesteś doświadczonym grzybiarzem, odpuść szare gąski.

Kiedy będzie wysyp? Sprawdź szanse

Piaszczyste gleby szybko się nagrzewają, ale też szybko tracą wodę. Dlatego w okolicach Stalowej Woli najważniejszym czynnikiem jest deszcz: po suchym tygodniu ściółka w borze robi się sucha jak pieprz, a po kilku dniach opadów (łącznie 25–40 mm) i ciepłych nocach grzyby potrafią wyjść masowo. Kurki i kanie pojawiają się po 4–7 dniach, podgrzybki i prawdziwki zwykle po 10–14 dniach.

Quiz: zbierasz czy zostawiasz?

Bory Puszczy Sandomierskiej to królestwo podgrzybków i gąsek – ale też piestrzenic, lisówek i muchomorów. Sprawdź, czy rozpoznasz je po opisie.

Typy borów i co w nich rośnie

Praktyczne grzybobranie wokół Stalowej Woli

• Startuj rano. W weekendy we wrześniu i październiku bory przy Pysznicy i Nisku są mocno odwiedzane – o 7:00 masz las dla siebie.
• Orientacja. Bory na płaskim terenie wyglądają wszędzie tak samo. Zapisz punkt startu w telefonie, a w razie zgubienia kieruj się liniami oddziałowymi – proste przecinki prowadzą zawsze do drogi.
• Parkowanie. Zostaw auto na parkingu leśnym lub przy drodze publicznej. Wjazd na drogi leśne zamknięte szlabanem lub oznaczone zakazem kończy się mandatem.
• Pożary. W suche lata nie pal i nie rozpalaj ognia – bory na piaskach należą do najbardziej zagrożonych pożarem w regionie.
• Kleszcze i komary. W olsach i łęgach komary dokuczają do września; kleszcze są aktywne do pierwszych przymrozków.
• Polowania. Od października trwają polowania zbiorowe – załóż jaskrawą kamizelkę lub czapkę.

Koszyk z Rudnika nad Sanem

Około 20 km od Stalowej Woli leży Rudnik nad Sanem – od ponad stu lat jeden z najważniejszych ośrodków wikliniarstwa w Polsce. Wiklinowy koszyk to najlepszy pojemnik na grzyby: jest przewiewny, nie gniecie owocników i pozwala zarodnikom wysypywać się w czasie spaceru. Jeśli jeszcze go nie masz, warto kupić go u lokalnych wikliniarzy.

Przepisy i sprzedaż grzybów

• Na własne potrzeby nie ma limitu ilości zebranych grzybów.
• Zbiór w celach handlowych w lasach państwowych wymaga umowy z nadleśnictwem.
• Sprzedaż świeżych grzybów leśnych wymaga atestu grzyboznawcy – kupując na targu lub przy drodze, poproś o niego.
• Mandat do 500 zł grozi m.in. za wjazd do lasu pojazdem, zbieranie grzybów w rezerwacie, wejście na uprawę leśną i niszczenie grzybów lub grzybni.
• Gatunki chronione (np. smardze, czarki, sromotnik fiołkowy) zostaw w lesie.

Przetwarzanie i kuchnia

• Podgrzybki i prawdziwki – suszenie w plastrach 5–8 mm w temp. 45–55°C lub mrożenie po podsmażeniu.
• Maślaki – skórkę zdejmij jeszcze w lesie; najlepsze marynowane.
• Rydze – smażone na maśle tuż po zbiorze albo solone i marynowane.
• Gąski – po dokładnym wypłukaniu i obgotowaniu: duszone z cebulą, marynowane, do zupy.
• Opieńki – zawsze gotuj 15–20 minut i wylej pierwszą wodę; potem marynata lub duszenie.

W lasowiackiej kuchni okolic Stalowej Woli grzyby trafiały do zupy grzybowej zabielanej śmietaną, gołąbków z kaszą gryczaną i grzybami, kapusty z grochem i grzybami oraz pierogów z kaszą i suszonymi borowikami.

Grzyboznawca i zatrucia w Stalowej Woli

Jeśli nie masz pewności co do gatunku, pokaż grzyb grzyboznawcy w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Stalowej Woli. W sezonie porady dla osób zbierających na własne potrzeby są zwykle bezpłatne – dni i godziny potwierdź wcześniej telefonicznie. Przynieś cały, nieoczyszczony okaz.

Gdy po zjedzeniu grzybów pojawią się wymioty, biegunka, bóle brzucha, zaburzenia widzenia lub osłabienie:

1. dzwoń pod 112 lub jedź na SOR Powiatowego Szpitala Specjalistycznego w Stalowej Woli,
2. zabierz resztki potrawy i obierki,
3. powiadom wszystkich, którzy jedli to samo danie.

Objawy zatrucia muchomorem sromotnikowym pojawiają się po 6–24 godzinach, a gyromitryną z piestrzenicy – po kilku godzinach. Domowe testy (srebrna łyżeczka, cebula) nie wykrywają trujących grzybów.