Źródło mineralne Bogumiła w Komborni – opis, skład wody i dojazd

Źródło Bogumiła - praktyczne informacje

• Lokalizacja: Kombornia, gmina Korczyna, powiat krośnieński, woj. podkarpackie
• GPS: N 49°43'02,1", E 21°53'23,1"
• Status: pomnik przyrody nieożywionej, teren Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego
• Typ wody: siarczkowa, HCO3–Ca–Mg+H2S
• Parametry: mineralizacja 0,6 g/dm³, pH 7,4, temperatura 9,5°C, H2S 4,6 mg/dm³, wydajność ok. 5 dm³/min
• Dojazd: droga nr 19 → drogowskaz „Kombornia 3 km" / „Do Winnicy" → ul. Słoneczna → skrzyżowanie z linią wysokiego napięcia
• Parking: pobocze drogi gruntowej, ok. 100 m przed źródłem, naprzeciw blaszanego garażu
• Dojście: kilka minut pieszo, stromo, zalecane solidne obuwie
• W pobliżu: Wodospad Trzy Wody, Winnica Widokowa, źródło Bartłomiej w Woli Komborskiej
• Najlepsza pora na zwiedzanie: cały rok, choć wiosną i jesienią ścieżka bywa błotnista

Źródło Bogumiła w Komborni – gdzie właściwie szukać tego miejsca?

Zacznijmy od podstaw, bo akurat w tym przypadku łatwo się pomylić. Źródło mineralne Bogumiła znajduje się w Komborni – wsi należącej do gminy Korczyna, w powiecie krośnieńskim, na terenie Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego. To ta sama miejscowość, w której leży opisywany przez nas wcześniej Wodospad Trzy Wody – jeśli już go odwiedzaliście, źródło Bogumiła jest de facto jego sąsiadem, choć dzieli je kilka kilometrów lokalnych dróg.

Formalnie jest to źródło siarczkowe objęte ochroną pomnikową jako obiekt przyrody nieożywionej – podobny status mają na Podkarpaciu między innymi skałki na Prządkach czy słynna Bełkotka w Iwoniczu-Zdroju, choć skala i rozgłos są tu zupełnie inne. Bogumiła to miejsce kameralne, bez tłumów, bez kiosku z pamiątkami i bez oznakowanego szlaku turystycznego prowadzącego wprost od parkingu – trzeba go trochę poszukać, co zresztą jest częścią uroku tego miejsca.

Skąd wzięła się nazwa Bogumiła?

Zanim przejdziemy dalej, mała dygresja, bo pytanie o pochodzenie nazwy pojawia się niemal zawsze. W regionie mamy dobrze udokumentowane przykłady źródeł nazwanych na cześć konkretnych osób – w Rymanowie-Zdroju zdroje „Tytus", „Celestyna" i „Klaudia" wprost upamiętniają rodzinę Potockich i współodkrywcę wód. Można by się spodziewać podobnej historii w przypadku Bogumiły, tym bardziej że jej „siostrzane" źródło w pobliskiej Woli Komborskiej nosi równie osobiste imię – Bartłomiej. Rzecz w tym, że żadna z dostępnych tablic informacyjnych przy obu źródłach nie podaje takiego wyjaśnienia, a i my nie natrafiliśmy na źródło historyczne, które by je potwierdzało. Mówimy o tym wprost, zamiast zmyślać legendę – bo wolimy uczciwe „nie wiemy" od podkoloryzowanej opowieści, która nigdzie się nie kończy przypisem.

Skład wody i parametry źródła Bogumiła

To jest część, w której najczęściej trafia się na ogólniki – więc podajemy konkretne liczby, bo one naprawdę różnicują to źródło od dziesiątek innych „cudownych źródełek" w regionu. Woda wypływająca z Bogumiły ma typ HCO3–Ca–Mg+H2S (wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowa z siarkowodorem), przy mineralizacji 0,6 g/dm³, temperaturze 9,5°C i odczynie pH 7,4. Zawartość siarkowodoru wynosi 4,6 mg/dm³, a wydajność źródła to około 5 dm³ na minutę – to niewiele, ale stabilnie, przez cały rok. Warstwą wodonośną są gruboławicowe piaskowce i łupki tzw. warstw krośnieńskich, uformowane w oligocenie, a więc kilkadziesiąt milionów lat temu.

Warto przy okazji doprecyzować jedną rzecz, którą łatwo pominąć: w ścisłym, geologicznym rozumieniu za „wodę mineralną" uznaje się taką, w której rozpuszczonych soli jest ponad 1 g/dm³. Przy mineralizacji 0,6 g/dm³ Bogumiła nieco się w tym progu nie mieści – i formalnie klasyfikowana jest jako woda swoista typu siarczkowego, a nie klasyczna wysokozmineralizowana woda mineralna. O przynależności do tej kategorii przesądza właśnie zawartość siarkowodoru, przy progu zaledwie 1 mg/dm³ dla uznania wody za siarczkową – Bogumiła przekracza go niemal pięciokrotnie. W potocznym języku i tak mówi się o niej jako o źródle mineralnym, bo taka nazwa przyjęła się w regionalnych opracowaniach i to ona funkcjonuje na mapach oraz w literaturze o pomnikach przyrody Podkarpacia.

Zapach, który zdradza wszystko – bakterie siarkowe

Jeszcze zanim zobaczycie samo źródło, najprawdopodobniej je poczujecie – charakterystyczny zapach zgniłych jaj to wizytówka każdej wody siarczkowej i Bogumiła nie jest tu wyjątkiem. Tuż pod metalową rurką, którą dziś wyprowadzona jest woda, widoczny jest biały, nitkowaty osad – to kolonie bakterii siarkowych z rodzajów Beggiatoa i Thiothrix, organizmów, które czerpią energię z utleniania siarkowodoru. To nie zanieczyszczenie i nie powód do niepokoju, tylko naturalny, dość rzadko obserwowany w tej skali proces biologiczny – warto się nad nim pochylić na chwilę dłużej, zamiast tylko zrobić zdjęcie i poszukać w internecie, co to za dziwne białe nitki.

Jak dziś wygląda cembrowina źródła?

Jeszcze do niedawna nisza źródłowa miała formę owalnej misy o wymiarach 0,7 na 0,8 metra i głębokości 0,8 metra, wykutej wprost w ławicy piaskowca. Ze względu na ukształtowanie terenu nieustannie zasypywał ją materiał skalny i osad – dlatego w ramach udostępniania miejsca do ruchu turystycznego obudowano je betonowymi kręgami, a wypływ wody skierowano przez metalową rurkę. To rozwiązanie mniej malownicze niż naturalna skalna nisza, ale znacznie trwalsze – i pozwala dziś bez trudu zaczerpnąć wody czy zrobić zdjęcie, bez ryzyka, że źródło w międzyczasie samo się zasypie.

Zanim ruszycie w teren, dobrze jest też wiedzieć, że to miejsce dzikie w najlepszym tego słowa znaczeniu – bez ławeczek, wiaty czy kosza na śmieci. Jeśli chcecie zaczerpnąć wody na spróbowanie, traktujcie to jako geologiczną ciekawostkę do posmakowania na miejscu, a nie źródło zaopatrzenia w wodę pitną na later – w przeciwieństwie do oficjalnych pijalni w Iwoniczu-Zdroju czy Rymanowie-Zdroju, Bogumiła nie jest regularnie monitorowana sanitarnie.

Bogumiła i Bartłomiej – siarczkowe rodzeństwo gminy Korczyna

Źródło mineralne Bogumiła nie jest w gminie Korczyna odosobnionym przypadkiem. Kilka kilometrów dalej, w Woli Komborskiej, tuż za tamtejszą szkołą podstawową, wypływa drugie chronione źródło siarczkowe – Bartłomiej (GPS N 49°44'06,8", E 21°53'20,6"). Oba są jedynymi źródłami tego typu objętymi w gminie ochroną pomnikową i oba leżą w granicach Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, ale ich parametry chemiczne się różnią – Bartłomiej ma niższą mineralizację (0,3 g/dm³), inny typ wody (HCO3–Ca–Na zamiast Ca–Mg) i nieco niższą zawartość siarkowodoru (3 mg/dm³ wobec 4,6 mg/dm³ przy Bogumile).

Jest w tym zestawieniu ciekawostka, którą lubimy, bo dobrze pokazuje, że nawet oficjalne tablice informacyjne bywają omylne: tablica przy źródle Bartłomiej cytuje parametry wody „o mineralizacji 0,6 g/dm³ typu HCO3-Ca-Mg,H2S" – czyli dokładnie dane… Bogumiły, nie Bartłomieja. Drobna pomyłka urzędnicza sprzed lat, która do dziś wprowadza w błąd odwiedzających oba źródła.

Jak dojechać do źródła mineralnego Bogumiła?

Punktem wyjścia jest droga krajowa nr 19. Szukacie zjazdu oznaczonego drogowskazami „Kombornia 3 km" oraz „Do Winnicy" – ten drugi odnosi się zresztą do rodzinnej Winnicy Widokowej, o której piszemy niżej. Skręcacie w ulicę Słoneczną i jedziecie nią aż do miejsca, w którym drogę przecina linia wysokiego napięcia. To tu, obok potężnego słupa energetycznego, w otoczeniu czterech świerków stoi niewielka przydrożna kapliczka, a przy drodze odchodzącej w lewo znajdziecie drogowskaz – bliźniaczo podobny do tego, który stoi przy źródle Bartłomiej w Woli Komborskiej.

Samochód zostawcie około 100 metrów dalej, na poboczu drogi gruntowej, naprzeciwko blaszanego garażu – to ostatni odcinek, który sensownie da się pokonać autem. Dalej trzeba już iść pieszo.

Współrzędne GPS samego źródła to N 49°43'02,1", E 21°53'23,1" – warto wpisać je od razu do nawigacji lub aplikacji typu mapy.cz, bo standardowa nawigacja samochodowa poprowadzi Was najwyżej pod ulicę Słoneczną.

Ostatni odcinek pieszo – czego się spodziewać na ścieżce?

Od zaparkowanego samochodu droga ostro opada w dół, w kierunku prywatnej posesji – to normalne, nie skręciliście źle. Dalej ścieżka biegnie bokiem, po betonowej kostce, mijając kurnik, następnie prowadzą schody, a po zakręcie droga kieruje się w stronę płynącego strumienia – i to właśnie tam, przy widocznych już tablicach informacyjnych, znajdziecie źródło. Cały odcinek pieszy to najwyżej kilka minut, ale ze względu na stromiznę i mokrą, gliniastą nawierzchnię w okolicy strumienia zdecydowanie polecamy solidne buty, zwłaszcza jesienią i wiosną. To nie jest trasa dla wózków ani rowerów – ot, krótkie, ale wymagające podejście, typowe dla wielu podkarpackich geostanowisk.

Źródło mineralne Bogumiła na mapie