Ile gotować grzyby? Czas gotowania świeżych, mrożonych i suszonych grzybów
Jak długo gotować grzyby, zależy od trzech rzeczy: gatunku, formy (świeże, mrożone, suszone) i tego, co z nich przygotowujesz. Borowik do sosu potrzebuje kwadransa, opieńki muszą się gotować dłużej i zawsze bez pierwszej wody, a suszone podgrzybki do wigilijnej zupy bez namoczenia gotowałyby się półtorej godziny. Poniżej znajdziesz tabele dla kilkunastu gatunków, czasy dla grzybów suszonych i mrożonych, minutnik z gotowymi ustawieniami oraz najważniejsze zasady bezpieczeństwa.
Gotowanie grzybów
- Ile gotować grzyby?
- Tabela: ile gotować świeże grzyby według gatunków
- Ile gotować suszone grzyby?
- Ile gotować mrożone grzyby?
- Minutnik grzybowy
- Ile gotować grzyby do konkretnych potraw
- Czy gotowanie usuwa toksyny z grzybów? Mity i fakty
- Bezpieczne jedzenie grzybów – zasady, o których warto pamiętać
- Grzyby na podkarpackim stole
Ile gotować grzyby?
- Świeże grzyby leśne (podgrzybki, koźlarze, maślaki): 15–20 minut od zawrzenia.
- Borowiki (prawdziwki): 10–15 minut, do zupy 20 minut.
- Kurki: 10–15 minut, ale lepiej je dusić niż gotować.
- Opieńki: co najmniej 20 minut, najlepiej 25–30, z wylaniem pierwszej wody. Bez wyjątków.
- Suszone grzyby: namaczanie od 2–3 godzin do całej nocy, potem 30–50 minut gotowania.
- Mrożone grzyby: bez rozmrażania. Surowe 15–20 minut, blanszowane lub podsmażone 5–10 minut.
- Pieczarki i boczniaki: 5–15 minut.
Tabela: ile gotować świeże grzyby według gatunków
| Gatunek | Gotowanie w wodzie | Smażenie / duszenie | Wylać pierwszą wodę? | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Borowik szlachetny (prawdziwek) | 10–15 min (zupa: 20 min) | 10–15 min | nie | Najszlachetniejszy smak, nie wymaga obgotowania. |
| Borowik ceglastopory | min. 15–20 min | min. 15–20 min | zalecane | Na surowo jest trujący, toksyny rozkłada dopiero dokładna obróbka cieplna. Miąższ po przekrojeniu sinieje – to normalne. |
| Podgrzybek brunatny | 15–20 min | 15–20 min | nie | Podstawa zup i sosów, dobrze znosi dłuższe gotowanie. |
| Koźlarz babka / czerwony | 15–20 min | 15 min | nie | Ciemnieje podczas gotowania. Starsze trzony są łykowate. |
| Maślak zwyczajny | 15–20 min | 15–20 min | zalecane przy wrażliwym żołądku | Obowiązkowo zdejmij śluzowatą skórkę, bo ma działanie przeczyszczające. |
| Pieprznik jadalny (kurka) | 10–15 min | 15–20 min (duszenie) | nie | W wodzie traci smak, dlatego lepiej ją dusić na maśle z cebulą. |
| Opieńka miodowa | min. 20 min, najlepiej 25–30 min | tylko po ugotowaniu: 10–15 min | tak, zawsze | Surowa i niedogotowana powoduje zatrucia, nawet u osób, które jadły ją wcześniej bez problemu. |
| Czubajka kania | zwykle się nie gotuje | 3–4 min z każdej strony (panierowana) | – | Jemy tylko kapelusze, trzon jest łykowaty. |
| Mleczaj rydz | nie gotuje się | 5–10 min | – | Smaży się od razu, bez obgotowania, najlepiej na maśle. |
| Gołąbek zielonawy, gołąbek wyborny | 10–15 min | 8–10 min | nie | Kruche, najlepsze smażone. |
| Purchawica olbrzymia (młoda, biała w środku) | – | 4–5 min z każdej strony (plastry) | – | Tylko okazy śnieżnobiałe w przekroju i bez zarysu kapelusza wewnątrz. |
| Pieczarka | 5–10 min | 7–10 min | nie | Można jeść na surowo w niewielkich ilościach. |
| Boczniak ostrygowaty | 10–15 min | 8–12 min | nie | Twardsze trzony odetnij lub gotuj dłużej. |
| Twardnik japoński (shiitake) | 5–10 min | 5–8 min | nie | Surowy lub niedogotowany może wywołać tzw. zapalenie skóry po shiitake (swędzące, linijne wykwity). |
Czasy liczymy od zawrzenia wody. Grzyby wrzuca się do wrzątku lekko osolonego (ok. 1 łyżeczka soli na litr). Jeśli gotujesz je razem z innymi składnikami (np. w zupie), dodaj je na tyle wcześnie, żeby gotowały się przez pełny czas z tabeli.
Opieńki – wyjątek, którego nie wolno lekceważyć
Opieńki odpowiadają za dużą część jesiennych zatruć pokarmowych w Polsce, choć to grzyb jadalny. Zawierają substancje drażniące przewód pokarmowy, które rozkładają się dopiero przy dłuższym gotowaniu. Procedura wygląda tak:
- Używaj tylko kapeluszy i najmłodszych, miękkich trzonów, a starsze trzony wyrzuć.
- Gotuj opieńki w dużej ilości osolonej wody przez co najmniej 20 minut, najlepiej 25–30.
- Wylej wodę i przepłucz grzyby.
- Dopiero teraz je smaż, marynuj, dodawaj do sosu albo zamrażaj.
Ta sama zasada dotyczy opieniek mrożonych i suszonych: one także muszą przejść pełne gotowanie z wylaniem wody, jeśli nie zrobiono tego przed zamrożeniem lub suszeniem.
Ile gotować suszone grzyby?
Suszone grzyby najpierw się namacza, a dopiero potem gotuje. Namaczanie skraca gotowanie nawet o połowę, a grzyby są po nim miękkie i równo ugotowane.
- Opłucz susz krótko pod zimną wodą, żeby spłukać kurz i ewentualny piasek.
- Zalej zimną wodą (ok. 0,5 l na 30 g suszu) albo mlekiem, które łagodzi smak i rozjaśnia grzyby. Namaczaj minimum 2–3 godziny, najlepiej przez noc (8–12 godzin) w lodówce.
- Nie wylewaj wody z namaczania. To esencja smaku. Przecedź ją przez gęste sitko wyłożone gazą lub filtrem do kawy (piasek zostanie na filtrze) i dodaj do zupy lub sosu.
- Gotuj w świeżej wodzie albo w przecedzonej wodzie z namaczania przez czas z tabeli poniżej.
| Suszone grzyby | Po namoczeniu (8–12 h) | Po krótkim namoczeniu (2–3 h) | Bez namaczania |
|---|---|---|---|
| Borowiki | 30–40 min | 40–50 min | 60–80 min |
| Podgrzybki | 40–50 min | 50–60 min | 70–90 min |
| Koźlarze | 40–50 min | 50–60 min | 70–90 min |
| Mieszanka leśna | 40–50 min | 50–60 min | 70–90 min |
| Kania | 20–30 min | 30–40 min | 45–60 min |
| Opieńki | min. 30 min, z wylaniem pierwszej wody | min. 35 min | nie zalecane |
| Uszak bzowy (mun), shiitake | 10–20 min | 15–25 min | – |
| Proszek grzybowy | bez namaczania, 5–10 min w gotującym się sosie lub zupie | ||
Grzyby są gotowe, gdy dają się łatwo przekroić widelcem, a trzony przestają być gumowate. Jeśli sam suszysz grzyby, przeczytaj też, jak suszyć grzyby w piekarniku i jak przechowywać suszone grzyby, żeby zapas dotrwał do Wigilii.
Ile gotować mrożone grzyby?
Mrożonych grzybów nie rozmrażaj. Rozmrażane w misce puszczają sok, robią się wodniste i gumowate. Wrzucaj je zamrożone prosto do wrzątku lub na rozgrzaną patelnię.
| Jak były zamrożone | Gotowanie | Smażenie / duszenie |
|---|---|---|
| Na surowo | 15–20 min (jak świeże + 2–3 min) | 15–20 min, najpierw odparuj wodę na dużym ogniu |
| Blanszowane | 8–10 min | 8–10 min |
| Podsmażone lub uduszone | 5–8 min (wystarczy dogrzać) | 5–8 min |
| Ugotowane (np. opieńki) | 5–10 min | 8–10 min |
| Gotowa zupa lub sos | podgrzewaj od zamrożenia na małym ogniu, a po zagotowaniu jeszcze 2–3 min | |
Którą metodę mrożenia wybrać dla konkretnego gatunku i jak długo grzyby wytrzymają w zamrażarce, opisujemy w poradniku jak mrozić grzyby.
Minutnik grzybowy
Wybierz gatunek, formę i sposób przygotowania. Minutnik poda zalecany czas, przypomni o ważnych zasadach i odliczy czas z sygnałem dźwiękowym na koniec.
Interaktywny minutnik wymaga włączonej obsługi JavaScript.
Ile gotować grzyby do konkretnych potraw
| Potrawa | Grzyby | Czas | Wskazówki |
|---|---|---|---|
| Zupa grzybowa ze świeżych grzybów | podgrzybki, borowiki, koźlarze | grzyby 20–25 min, cała zupa 35–40 min | Grzyby zeszklij najpierw na maśle z cebulą (5 min), potem zalej wywarem. |
| Zupa grzybowa z suszu (wigilijna) | borowiki, podgrzybki | 40–50 min po namoczeniu | Na 2 litry zupy daj 30–40 g suszu. Wodę z namaczania przecedź i dodaj do zupy. |
| Sos grzybowy | borowiki, podgrzybki, kurki | 15–20 min duszenia | Śmietanę dodaj na końcu, zahartowaną odrobiną gorącego sosu. |
| Farsz do uszek i pierogów | suszone borowiki, podgrzybki | gotowanie 40–50 min + podsmażenie z cebulą 10 min | Ugotowane grzyby odsącz i drobno posiekaj lub zmiel. Farsz nie może być mokry. |
| Grzyby marynowane | podgrzybki, borowiki, maślaki, rydze, opieńki | obgotowanie 10–15 min (opieńki 20–30 min) + 3–5 min w zalewie | Grzyby obgotuj w osolonej wodzie, wylej ją i zagotuj grzyby w zalewie octowej. |
| Kurki z jajecznicą lub w śmietanie | kurki | 10–15 min duszenia | Duś na maśle z cebulą, aż odparuje sok, potem dodaj jajka lub śmietanę. |
| Kania panierowana | kapelusze kani | 3–4 min z każdej strony | Jajko i bułka tarta jak do kotleta, smażenie na średnim ogniu. |
| Risotto, makaron z grzybami | borowiki, podgrzybki, boczniaki | podsmażanie 5–8 min, potem duszenie z resztą dania | Na dużym ogniu i bez przykrycia, żeby grzyby się zrumieniły, a nie gotowały. |
Gotowanie grzybów w szybkowarze i multicookerze
W szybkowarze świeże grzyby leśne gotują się ok. 5–8 minut od uzyskania ciśnienia, a namoczony susz 10–15 minut. Opieniek nie gotuj w szybkowarze na skróty: przy nich bezpieczniej trzymać się klasycznych 25–30 minut w otwartym garnku i wylać wodę.
Czy gotowanie usuwa toksyny z grzybów? Mity i fakty
| Twierdzenie | Prawda czy mit | Wyjaśnienie |
|---|---|---|
| „Długie gotowanie unieszkodliwi trujący grzyb” | MIT | Amatoksyny muchomora sromotnikowego i orelanina zasłonaków są odporne na temperaturę. Ani gotowanie, ani suszenie, ani mrożenie ich nie niszczy. |
| „Cebula albo srebrna łyżeczka ściemnieje przy trujących grzybach” | MIT | Nie istnieje żaden domowy test na toksyczność grzybów. Cebula i srebro reagują na związki siarki, a nie na toksyny. |
| „Niektóre grzyby stają się jadalne dopiero po ugotowaniu” | PRAWDA | Dotyczy to m.in. opieniek, borowika ceglastoporego i smardzów. Ich toksyny rozkładają się w wysokiej temperaturze. |
| „Grzyby są ugotowane, gdy opadną na dno” | PÓŁPRAWDA | Opadanie oznacza, że grzyby nasiąkły wodą i oddały powietrze, ale nie zastępuje pilnowania czasu, zwłaszcza przy opieńkach. |
| „Potraw z grzybów nie wolno odgrzewać” | MIT | Problemem nie jest odgrzewanie, tylko przechowywanie w cieple. Potrawę wystudź szybko, schowaj do lodówki w ciągu 2 godzin, zjedz w ciągu doby i dokładnie odgrzej jeden raz. |
| „Gotowanie usuwa metale ciężkie” | MIT | Gotowanie z wylaniem wody tylko nieznacznie obniża zawartość kadmu czy ołowiu. Lepiej nie zbierać grzybów przy ruchliwych drogach i w pobliżu zakładów przemysłowych. |
Bezpieczne jedzenie grzybów – zasady, o których warto pamiętać
- Świeże grzyby przetwórz w ciągu doby. Do tego czasu trzymaj je w lodówce, w koszyku albo papierowej torbie, nie w folii. W stęchłym grzybie rozkład białka może wywołać zatrucie nawet u gatunku jadalnego.
- Grzyby są ciężkostrawne. Zawierają chitynę, której organizm nie trawi. Jedz je w umiarkowanych porcjach, a przy chorobach wątroby, trzustki czy jelit zapytaj lekarza.
- Dzieci, kobiety w ciąży i karmiące, osoby starsze. Lekarze i inspekcja sanitarna odradzają podawanie grzybów leśnych małym dzieciom (zwykle mówi się o wieku do 10–12 lat) oraz zalecają ostrożność kobietom w ciąży i karmiącym.
- Nie łącz grzybów z dużą ilością alkoholu. Alkohol obciąża wątrobę i przyspiesza wchłanianie toksyn, a niektóre grzyby (np. czernidłak pospolity) w połączeniu z alkoholem wywołują gwałtowne objawy zatrucia.
- Objawy po 6–24 godzinach to sygnał alarmowy. Nudności, wymioty i biegunka, które zaczynają się dopiero kilka godzin po posiłku z grzybami, mogą oznaczać zatrucie muchomorem sromotnikowym. Charakterystyczna jest pozorna poprawa po ustąpieniu pierwszych objawów, podczas gdy wątroba ulega uszkodzeniu. Natychmiast jedź na SOR albo dzwoń pod 112. Zabierz resztki potrawy i obierki, bo pomogą ustalić gatunek.
- Nie masz pewności – nie gotuj. W sezonie powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne na Podkarpaciu prowadzą bezpłatne konsultacje grzyboznawcze. Grzyby przynieś całe, z trzonem. Więcej o sezonie i miejscach zbiorów w regionie przeczytasz w przewodniku grzyby na Podkarpaciu.
Grzyby na podkarpackim stole
Na Podkarpaciu grzyby to przede wszystkim kuchnia świąteczna. Na wigilijnym stole w wielu domach są zupa grzybowa z suszu (podawana z łazankami, kluseczkami lub ziemniakami), barszcz z uszkami, pierogi z kapustą i grzybami oraz kapusta z grochem albo z grzybami. Na co dzień w sezonie króluje sos grzybowy z podgrzybków do ziemniaków lub kaszy, smażone rydze, kanie w panierce i kurki z jajecznicą. Jedna praktyczna rada przed świętami: grzyby do farszu ugotuj dzień wcześniej, odsącz i schowaj do lodówki. Farsz z wystudzonych, dobrze odciśniętych grzybów jest suchszy i łatwiej się nim lepi uszka.
Gotowanie grzybów – najczęstsze pytania
Większość świeżych grzybów leśnych, np. podgrzybki, koźlarze i maślaki, gotuje się 15–20 minut od zawrzenia wody. Borowiki wystarczy gotować 10–15 minut, a opieńki co najmniej 20 minut, najlepiej 25–30, z wylaniem pierwszej wody.
Opieńki gotuje się co najmniej 20 minut, najlepiej 25–30 minut, w dużej ilości osolonej wody. Potem wodę trzeba wylać, a grzyby przepłukać. Dopiero po tym można je smażyć, marynować lub zamrażać. Niedogotowane opieńki powodują zatrucia pokarmowe.
Suszone grzyby namoczone przez noc gotuje się 30–50 minut: borowiki ok. 30–40 minut, podgrzybki i mieszanki ok. 40–50 minut. Bez namaczania gotowanie trwa 60–90 minut.
Minimum 2–3 godziny, a najlepiej przez noc (8–12 godzin) w zimnej wodzie lub mleku, w lodówce. Wody z namaczania nie wylewaj: przecedź ją przez gazę lub filtr do kawy i dodaj do potrawy.
Grzyby mrożone na surowo gotuje się 15–20 minut, blanszowane ok. 8–10 minut, a podsmażone przed zamrożeniem wystarczy dogrzać przez 5–8 minut. Nie rozmrażaj ich wcześniej, tylko wrzucaj prosto do wrzątku lub na patelnię.
Nie. Borowik szlachetny można smażyć od razu, bez obgotowania, przez 10–15 minut. Obgotowania wymaga natomiast borowik ceglastopory, który na surowo jest trujący.
Nie trzeba. Kurki najlepiej udusić na maśle z cebulą przez 15–20 minut, aż odparuje sok. Gotowanie w wodzie przez 10–15 minut jest możliwe, ale kurki tracą wtedy część smaku.
Nie. Toksyny najgroźniejszych grzybów, np. amatoksyny muchomora sromotnikowego, są odporne na gotowanie, suszenie i mrożenie. Gotowanie unieszkodliwia tylko toksyny niektórych grzybów jadalnych po obróbce, takich jak opieńki czy borowik ceglastopory.
Tak, jeśli zostały szybko wystudzone i w ciągu 2 godzin trafiły do lodówki. Potrawę z grzybów zjedz w ciągu doby i dokładnie odgrzej jeden raz, aż do zagotowania.