Jezioro Myczkowskie – atrakcje, mapa, szlaki i najważniejsze informacje

Jezioro Myczkowskie to sztuczny zbiornik retencyjny na rzece San, leżący w województwie podkarpackim w gminie Solina, w Górach Sanocko-Turczańskich (choć potocznie zaliczany do Bieszczadów). Choć początkowo jezioro Myczkowskie miało po prostu pełnić funkcję zbiornika wyrównawczego dla Jeziora Solińskiego, to szybko okazał się świetnym miejscem do życia licznych ptaków wodnych, takich jak łabędzie, czaple, czy dzikie kaczki, a obszar obok jeziora został włączony w do Obszaru chronionego ''Natura 2000 - Dorzecze Górnego Sanu".

Zbiornik leży na wysokości ok. 360 m n.p.m., bezpośrednio poniżej Jeziora Solińskiego, z którym jest funkcjonalnie związany jako element Zespołu Elektrowni Wodnych Solina-Myczkowce (ZEW Solina-Myczkowce), należącego do PGE Energia Odnawialna S.A.

Historia powstania – od projektu z 1921 roku do uruchomienia

Historia Jeziora Myczkowskiego to jedna z bardziej zawiłych inwestycji w dziejach polskiej hydroenergetyki. Zaczyna się już w 1921 roku, kiedy profesor Karol Pomianowski z Politechniki Warszawskiej opracował projekt wykorzystania naturalnej pętli Sanu w rejonie Myczkowiec.

Etap pierwszy: międzywojenne ambicje (1921–1925)

Projekt Pomianowskiego zakładał budowę zapory o wysokości 15 metrów i elektrowni o mocy 3,51 MW z roczną produkcją ok. 19 milionów kWh. Realizację powierzono francusko-belgijskiemu Towarzystwu Akcyjnemu Elektrosan, które prowadziło prace w latach 1921–1923. Zbudowano kanał z ujęciem, sztolnię oraz wykonano fundamenty, w tym tzw. jaz Stoneya (od nazwiska irlandzkiego inżyniera Francisa Stoneya, który skonstruował ten typ urządzenia śluzowego w XIX w.).

Jednak w 1925 roku prace wstrzymano – brakowało zaledwie 300 tysięcy złotych do ukończenia inwestycji. Ogólnoświatowy kryzys finansowy przekreślił plany. Niedokończona budowla stała nieużytkowana przez ponad trzy dekady.

Etap drugi: powojenna realizacja (1956–1961)

Po II wojnie światowej, gdy na mocy polsko-radzieckiej umowy z 1951 roku do Polski włączono tereny na prawym brzegu Sanu, temat budowy zapory powrócił. Warszawskie Biuro Projektów Siłowni Wodnych postanowiło częściowo wykorzystać przedwojenne konstrukcje, jednocześnie zwiększając parametry zapory.

Budowę rozpoczęto w 1956 roku. Generalnym wykonawcą było Krakowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Wodno-Inżynieryjnego. Turbiny typu Kaplana dostarczone zostały przez węgierską firmę Ganz Mavag. W 1960 roku ukończono zaporę, a w 1961 roku uruchomiono elektrownię. Zapora ziemna ma długość 386 m, wysokość 17,5 m i szerokość korony 9 m. Usypana jest z pospółki żwirowo-piaskowej z jądrem ilastym zapewniającym szczelność. Tunel o długości 700 m przeprowadzony pod górą Grodzisko kieruje wodę do elektrowni w Zwierzyniu.

Ciekawostka historyczna: W szczelinach skalnych Grodziska (556 m n.p.m.), przez które przechodzi sztolnia elektrowni, odkryto podczas badań archeologicznych ślady wczesnośredniowiecznego grodu obronnego, strzegącego „szlaku solnego". Odkrycia te opisał prof. Michał Parczewski, a legendy o grodzisku były już wcześniej zbierane przez Oskara Kolberga.

Dlaczego jezioro jest zimniejsze niż Solińskie? Mechanizm zbiornika wyrównawczego

Elektrownia w Solinie pracuje jako elektrownia szczytowo-pompowa: w godzinach szczytu zapotrzebowania na prąd (typowo 11:00–13:00 i 17:00–20:00) przepuszcza wodę przez turbiny z Jeziora Myczkowskiego do Jeziora Solińskiego. W nocy, gdy prądu jest nadmiar w sieci, pompy Soliny tłoczą tę wodę z powrotem do górnego zbiornika.

Kluczowy skutek: woda dopływająca do Myczkowskiego pochodzi z dennych warstw Jeziora Solińskiego – gdzie utrzymuje się niska temperatura nawet latem. Różnica temperatur między obydwoma zbiornikami sięga ok. 5°C: gdy na Solińskim woda ma 21°C, Myczkowskie może mieć tylko 16°C. Zimą proces ten sprawia, że Myczkowskie niemal nigdy nie zamarza – właśnie dlatego jest tak ważnym miejscem zimowania ptaków wodnych.

Wahania poziomu wody – nawet o kilkadziesiąt centymetrów dobowo – to z kolei bezpośredni efekt pracy elektrowni. To ważna informacja dla wędkarzy planujących łowienie z brzegu i dla wszystkich, którzy chcą korzystać z kąpieliska.

Aktywności wodne – co robić nad Jeziorem Myczkowskim

Jezioro Myczkowskie nie jest typowym kąpieliskiem i w nim nie popływasz. Jednak dostępnych jest to wiele atrakcji wodnych, które polecamy:

• Kajaki i rowery wodne (wypożyczalnie w Myczkowcach i Bóbrce, ceny od ok. 30 zł/h)
• Żeglarstwo i łódki (przystanie żeglarskie wzdłuż zachodniego brzegu)
• Spływy kajakowe – szczególnie piękna jest trasa z Bóbrki do zapory, z widokami na rezerwaty
• Fotografowanie z wody – perspektywa z kajaka na Koziniec i Berdę jest po prostu niepowtarzalna

Bezpośrednio przy jeziorze jest też usytuowany punkt widokowy na Serce w Bieszczadach, którego historię opisaliśmy dedykowanym artykule.

Główne miejsca dostępu do wody:

• Bóbrka (wschodni brzeg) – tu znajduje się najlepiej wyposażone zejście do wody, parking przy nim, a obok wypożyczalnia sprzętu wodnego OSP. Popularne miejsce ze względu na punkt widokowy na kamieniołomie powyżej.
• Myczkowce (prawy brzeg Sanu) – Ośrodek Wypoczynkowo-Rehabilitacyjny Caritas dysponuje basenem krytym i letnim, co jest alternatywą dla kąpieli w samym zbiorniku.
• Okoliczne ośrodki – kilka z nich oferuje własne przystanie i pomosty.

Wędkarstwo – ryby, przepisy PZW i praktyczne wskazówki

Jezioro Myczkowskie to raj dla wędkarza, ale wymagający trochę wiedzy o specyfice wody.

Zbiornik łączy w sobie charakterystyki wody górskiej i nizinnej – granica przebiega mniej więcej przy moście w Bóbrce:

• Górna część (od mostu w Solinie do Bóbrki) – woda górska: dominują pstrąg potokowy (wymiar ochronny 40 cm), troć jeziorowa, lipień
• Dolna część (od Bóbrki do zapory w Myczkowcach) – woda nizinna: szczupak (zdarzają się okazy ponad 70 cm), okoń (do 40 cm), płoć (do 40 cm), leszcz, karaś, karp, głowacica

Zbiornik słynie ze szczupaków ponad 70 cm, pstrągów i troci 50+, a sprzyjające warunki sprawiają, że do łowisk trafiają też sandacze.

Akwen zarządzany jest przez Okręg PZW Krosno (Obwód rybacki zbiornika Myczkowce na rzece San nr 3). Wymagana jest aktualna karta wędkarska oraz zezwolenie PZW – opłata dzienna wynosi kilkadziesiąt złotych.

Ważna zmiana od września 2024 r.: Zarząd Okręgu PZW w Krośnie (uchwałą z 5 września 2024 r.) zniósł zakaz wędkowania obowiązujący od 1 września do 31 stycznia na odcinku od mostu w Solinie do przystani przy pomoście strażaków w Bóbrce. To istotna informacja dla wędkarzy chcących łowić jesienią i zimą.

Najlepszą metodą wędkowania jest łowienie z łodzi – wahania poziomu wody utrudniają stałe zasiadki z brzegu, a dobrych miejscówek brzegowych jest mało. Na górskim odcinku obowiązuje spinning, gumowe przynęty i blachy z hakami bezzadziorowymi.

Przyroda i rezerwaty wokół jeziora – 3 wyjątkowe enklawy

To jest ten aspekt Jeziora Myczkowskiego, który odróżnia go od większości polskich zbiorników retencyjnych. W bezpośrednim sąsiedztwie funkcjonują trzy rezerwaty przyrody, które można obejść w ramach jednej wycieczki okrążającej jezioro.

• Rezerwat „Koziniec" (28,68 ha)
• Rezerwat „Nad Jeziorem Myczkowieckim" (164,25 ha)
• Rezerwat „Przełom Sanu pod Grodziskiem"

Fauna jeziora

Niezamarzające jezioro (lub tylko sporadycznie i na krótko) to zimowisko dla kilkudziesięciu gatunków ptaków wodnych. Regularnie spotykane są tu łabędzie, kaczki krzyżówki, czernice, nurogęsi, czaple siwe. Dla ornitologa wizyta jesienno-zimowa ma niemal tyle samo sensu co letnia.

W wodach żyją bobry (rezerwat „Bobry w Uhercach" niedaleko), a w otaczających lasach – popularny dla Bieszczadów inwentarz: rysie, niedźwiedzie, wilki.

Szlaki turystyczne i punkty widokowe

Okolica Jeziora Myczkowskiego dysponuje rozbudowaną siecią szlaków o różnym charakterze.

Szlak okrążający jezioro (niebieski, ok. 16 km)

Kompletne okrążenie jeziora – w tym przejście przez wszystkie trzy rezerwaty – zajmuje ok. 4–5 godzin w tempie turystycznym. Trasa prowadzi przez Myczkowce, wzdłuż wschodniego brzegu do Bóbrki, następnie przez Solinę i wzdłuż zachodniego brzegu do zapory myczkowskiej.

Wzdłuż brzegu jeziora biegnie także trasa rowerowa, dostępna zarówno na rowerze górskim, jak i rekreacyjnym. Fragmenty asfaltowe i gruntowe.

Szlak „Błękitna Łezka" / „Niebieska Łezka" (ok. 5 km)

Malownicza, krótka trasa okrążająca jezioro przez najbardziej widokowe fragmenty. Szczególnie polecana jesienią, gdy drzewa tracą liście i odsłaniają panoramy na doliny, zbiorniki i okoliczne szczyty.

W okolicach Jeziora Myczkowskiego znajduje się także punkt widokowy na kamieniołomie w Bóbrce, skąd można podziwiać panoramę na oba zbiorniki jednocześnie – Myczkowskie i Solińskie.

Dojazd i parking

Jezioro Myczkowskie leży 5 km od Soliny i ok. 10 km od Leska. Dojazd samochodem jest zdecydowanie najpraktyczniejszy – komunikacja autobusowa (Lesko, Sanok) istnieje, ale jest ograniczona.

Podstawowe trasy:

• Z Leska – droga wojewódzka nr 894 w kierunku Hoczwi i Soliny, przy zaporo myczkowskiej skręt (ok. 20 min)
• Z Rzeszowa – ok. 2 godziny (przez Sanok lub Lesko)
• Z Krosna – ok. 1,5 godziny (przez Lesko)
• Z Ustrzyk Dolnych – droga nr 896 przez Czarną, potem 894 do Polańczyka i Myczkowiec (ok. 1 h)

Gdzie znaleźć parking?

Główny parking przy zaporze w Myczkowcach (ok. 50 miejsc). Dodatkowe parkingi przy ośrodkach wypoczynkowych i przy zejściu w Bóbrce (przy OSP). W szczycie sezonu (lipiec–sierpień) miejsca mogą być zajęte przed południem.

Kiedy jechać – pory roku nad Jeziorem Myczkowskim

Lato (czerwiec–sierpień)

Szczyt sezonu. Temperatura wody dochodzi maksymalnie do ok. 16–18°C (w najcieplejsze lata do 20°C w najpłytszych zatoczkach). Jezioro oferuje kajaki, rowery wodne, spływy. Tłoczno w lipcu i sierpniu – warto pojechać na początku lub końcu sezonu.

Wiosna (kwiecień–maj)

Idealna pora na wędkowanie i piesze wędrówki. Brak tłumów. Przyroda budzi się, co czyni rezerwaty szczególnie fotogenicznymi.

Jesień (wrzesień–listopad)

Złota polska jesień w Bieszczadach należy do najpiękniejszych. Liście w kolorach miedzi i złota odbijają się w tafli jeziora – widoki ze szlaku okrążającego są wtedy niesamowite. Sezon wędkarski trwa, ptaki wodne zaczynają przylatywać na zimowanie.

Zima (grudzień–marzec)

Pora roku dla twardych entuzjastów. Jezioro praktycznie nie zamarza, więc możliwe jest obserwowanie zimujących ptaków. Kuligi w Ośrodku Caritas, zimowe wędrówki bez tłumów. Bieszczadzkie temperatury w zimie mogą mocno zaskoczyć – mróz i wiatr są tu surowe.