Pomnik Przyrody Źródło Mieczysław – jak do niego trafić i co warto wiedzieć?

Gdzie dokładnie znajduje się Źródło Mieczysław?

Źródło leży na terenie Nadleśnictwa Dukla, w obrębie leśnictwa Czarnorzeki, na południowym zboczu Suchej Góry – najwyższego wzniesienia całego Pogórza Dynowskiego. To akurat warto zapamiętać, bo Sucha Góra bywa kojarzona wyłącznie z górującym nad okolicą masztem radiowo-telewizyjnym, a mało kto wie, że to formalnie najwyższy punkt tej części Podkarpacia. Sam pomnik przyrody znajdziemy tuż przy ścieżce przyrodniczej Strzelnica – Sucha Góra, którą prowadzi też czarny szlak turystyczny Zamek Kamieniec – Czarny Dział. Współrzędne, które warto wgrać do telefonu przed wyjściem, to w przybliżeniu 49.7507, 21.8259.

Trafimy tu więc nie przypadkiem, mijając miejsce po drodze, lecz świadomie skręcając w las powyżej wsi Czarnorzeki, gdzieś pomiędzy trasą na Prządki a podejściem na sam szczyt Suchej Góry. To ważna informacja, bo znaczna część opisów w Internecie wspomina o źródle mimochodem, jako o ciekawostce mijanej "po drodze" – a przecież dla wielu osób to właśnie ono, a nie skałki, jest głównym celem wycieczki.

Jak powstało Źródło Mieczysław – historia zapisana w piaskowcu

To, co dziś wygląda jak naturalne oczko wodne w lesie, wcale naturalne nie jest – a przynajmniej nie do końca. Czarnorzeki i sąsiednia Węglówka od XVIII wieku słynęły z eksploatacji piaskowca istebniańskiego, skały osadowej powstałej w paleocenie, a więc mniej więcej 55–65 milionów lat temu. W licznych okolicznych warsztatach kamieniarskich wykuwano z niego żarna, osełki, brusy i nagrobki, które trafiały daleko poza Pogórze Dynowskie. Po latach wydobycia w jednym z wyrobisk wybiła woda gruntowa – i tak, zamiast kolejnej odkrywki, powstało zagłębienie wypełnione wodą, które z czasem zaczęto nazywać źródłem Mieczysław.

Zbiornik ma dziś powierzchnię rzędu kilkudziesięciu metrów kwadratowych (opisy mówią o mniej więcej 8 na 10 metrów) i głębokość szacowaną najczęściej na około 6 metrów – choć część relacji z nurkowań podaje, że w najgłębszym miejscu woda schodzi nawet do 10 metrów. Ta rozbieżność sama w sobie jest ciekawa: pokazuje, że nikt nie zmierzył tego miejsca do końca precyzyjnie, a lustro wody dodatkowo faluje w zależności od pory roku, więc każdy pomiar jest tylko migawką konkretnego dnia. Woda ma tu ciemną, niemal czarną barwę – efekt głębokości i cienia rzucanego przez otaczający las – co w połączeniu z pionowymi ścianami dawnego wyrobiska daje wrażenie znacznie bardziej dzikiego miejsca, niż sugerowałaby jego niewielka powierzchnia.

Skąd wzięła się nazwa – kim był Mieczysław?

Nazwa pomnika przyrody nie jest przypadkowa ani czysto opisowa, jak w przypadku wielu innych chronionych źródeł w Polsce. Źródło "Mieczysław" nosi imię nadane na cześć Mieczysława Czai, mieszkańca Czarnorzek i lokalnego działacza przyrodniczego, który jako jeden z pierwszych zaczął zwracać uwagę na potrzebę ochrony nietoperzy zimujących w okolicznych jaskiniach i sztolniach. To istotny kontekst, bo – jak zaraz opowiemy – dosłownie kilkadziesiąt metrów od źródła znajduje się obiekt, któremu Czaja poświęcił szczególnie dużo uwagi. Nadanie źródłu jego imienia to w gruncie rzeczy lokalny hołd dla kogoś, kto długo przed formalnym objęciem tego miejsca ochroną prawną już je chronił w praktyce.

Kiedy i dlaczego objęto źródło ochroną prawną?

Formalności związane z nadaniem statusu pomnika przyrody dopełniła Rada Gminy Korczyna, która uchwałą nr XXXVII/265/06 z 30 czerwca 2006 roku objęła źródło "Mieczysław" ochroną prawną; do centralnego rejestru pomników przyrody trafiło ono 11 sierpnia tego samego roku. Co istotne z punktu widzenia klasyfikacji – i to detal, który regularnie umyka nawet w fachowych opisach – źródło "Mieczysław" jest pomnikiem przyrody nieożywionej, a nie żywej. W polskim systemie ochrony przyrody to rozróżnienie ma znaczenie: pomniki przyrody nieożywionej obejmują formy geologiczne i geomorfologiczne (źródła, wywierzyska, głazy, skałki, jaskinie), podczas gdy zdecydowana większość z ponad 36 tysięcy pomników przyrody w Polsce to pojedyncze, sędziwe drzewa. Źródło "Mieczysław" trafiło więc do znacznie węższego, mniej licznego grona chronionych obiektów.

Na miejscu, przy samym zbiorniku, stoi duża czerwona tablica informacyjna, a na dwóch kolejnych, ustawionych przy trasie, można przeczytać opis pomnika przyrody wraz z obowiązującymi tu zakazami. Jak przy każdym pomniku przyrody, obowiązuje tu ogólny zakaz niszczenia, uszkadzania i zanieczyszczania obiektu oraz jego otoczenia, dlatego jeśli zabieracie ze sobą dzieci, warto wcześniej wytłumaczyć im, że to nie jest miejsce do wrzucania kamieni czy zostawiania śmieci.

Sztolnia nad Czają – sąsiad, o którym trzeba wspomnieć

Idąc do źródła "Mieczysław", trudno nie natknąć się po drodze na dużą tablicę opisującą zespół sztolni w Czarnorzekach – pozostałości po podziemnej eksploatacji piaskowca, prowadzonej tu od XVIII wieku. Otwór Sztolni nad Czają I widać najlepiej poza sezonem wegetacyjnym, gdy nie zasłania go gęsta roślinność; jest on dodatkowo zabezpieczony metalową kratą, ponieważ w podziemiach zimuje kilka gatunków nietoperzy: mopek, nocek duży, nocek mały, nocek rudy, nocek Bechsteina oraz gacek brunatny. To właśnie ochrona tych zwierząt była, jak wspominaliśmy, główną pasją Mieczysława Czai, którego imię nosi pobliskie źródło. Sztolnia i wyrobisko chronione są jako stanowisko dokumentacyjne, a status tego obiektu bywa w rejestrach opisywany nieco niejednoznacznie – w praktyce jednak dla turysty liczy się to, że oba miejsca, sztolnia i źródło, tworzą razem jedną, spójną trasę i warto zaplanować odwiedziny obu naraz.

Jak dojść do źródła Mieczysław – opis trasy krok po kroku

Najwygodniej wyruszyć spod ruin Zamku Kamieniec lub od strony Rezerwatu Prządki, skąd prowadzi tu czarny szlak. Trasa biegnie skrajem lasu, wzdłuż niewielkiego potoku, i po przejściu około 450 metrów od asfaltowej drogi napotkacie pierwszą niszę źródliskową – to jeszcze nie jest ta pomnikowa, więc nie ma co się zatrzymywać w przekonaniu, że cel już osiągnięty. Właściwe źródło "Mieczysław" leży około 100 metrów wyżej. Po drodze miniecie wspomnianą tablicę opisującą sztolnie, a kilkadziesiąt metrów dalej, w górę stoku, dotrzecie do samego zbiornika.

Cała trasa nie należy do wymagających – nie ma tu stromych podejść ani technicznych utrudnień, a oznakowanie szlaku jest, jak na warunki Pogórza Dynowskiego, całkiem przyzwoite. Jeśli chcecie połączyć wizytę u źródła z pełniejszą wycieczką, dobrym pomysłem jest pętla: Czarnorzeki – Rezerwat Prządki – Zamek Kamieniec – Sucha Góra – źródło Mieczysław – powrót do Czarnorzek, na co warto zarezerwować sobie od 3 do 4 godzin w spokojnym tempie, z przystankami na zdjęcia.

Zanim wyruszycie – informacje praktyczne

Dojazd do Czarnorzek prowadzi dobrej jakości asfaltową drogą łączącą Krosno z Rzeszowem, więc nawigacja nie powinna sprawić problemu. Samochód najlepiej zostawić na jednym z bezpłatnych parkingów przy Rezerwacie Prządki – większy, mieszczący sporo aut, znajduje się przy drodze krajowej, mniejsze bliżej samego rezerwatu i pod zamkiem. Z Rzeszowa to, jak wspominaliśmy, około 45 km i niespełna godzina jazdy, więc wyprawa spokojnie mieści się w planie jednodniowej wycieczki, nawet jeśli wyjeżdżacie w środku dnia.

Na miejscu nie obowiązują żadne opłaty ani godziny otwarcia – teren jest dostępny przez całą dobę, choć oczywiście z rozsądkiem: spacer po zmroku po leśnych ścieżkach na stoku Suchej Góry to już zupełnie inna wyprawa niż spokojny spacer w ciągu dnia. Dobre buty trekkingowe to tutaj nie fanaberia – nawet jeśli trasa nie jest trudna, po deszczu potrafi być błotnista, zwłaszcza w partiach leśnych bliżej źródła.

Jedna rzecz, o której warto uprzedzić wprost: mimo że zbiornik wygląda zachęcająco w upalny dzień, to nie jest miejsce do kąpieli. Głębokie, chłodne wody dawnego wyrobiska, strome, niewidoczne pod powierzchnią ściany skalne i status terenu chronionego to trzy dobre powody, żeby ograniczyć się do podziwiania źródła z brzegu.

Pomnik przyrody Źródło Mieczysław - lokalizacja na mapie

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy źródła Mieczysław?

Skoro już dotrzecie w te strony, szkoda byłoby zawrócić od razu po zobaczeniu źródła. W odległości spaceru czekają na was słynne Prządki – malownicze ostańce skalne sięgające nawet 20 metrów wysokości, jeden z najchętniej fotografowanych rezerwatów przyrody na Podkarpaciu. Nieco dalej, na wzniesieniu, wznoszą się ruiny Zamku Kamieniec, skąd rozciąga się widok na całe Pogórze Dynowskie. Miłośnicy widoków docenią też wejście na sam szczyt Suchej Góry, a we wsi Czarnorzeki warto rzucić okiem na murowaną cerkiew z 1921 roku. To wszystko sprawia, że źródło "Mieczysław" najlepiej traktować nie jako samodzielny cel wyprawy, lecz jako pełnoprawny, choć mniej znany punkt na dłuższej trasie po okolicach Korczyny.

Wracamy tu regularnie właśnie dlatego, że to miejsce, w którym historia przemysłu kamieniarskiego, opowieść o jednym zaangażowanym mieszkańcu i geologia Pogórza Dynowskiego splatają się w jednym, niewielkim punkcie na mapie. Jeśli wybieracie się w te strony po raz pierwszy, dajcie sobie chwilę na postój przy tafli ciemnej wody pod Suchą Górą – warto zobaczyć to miejsce na własne oczy, zanim przejdziecie dalej w stronę Prządek.