RUINY KLASZTORU KARMELITÓW BOSYCH W ZAGÓRZU. DZIEJE ZAGÓRSKIEGO KARMELU

Czas czytania: 6 min
2022-04-22
Zagórz

RUINY KLASZTORU W ZAGÓRZU WRAZ Z ZAMKIEM SOBIEŃ TO JEDNE Z NAJCIEKAWSZYCH MIEJSC W BRAMIE DO BIESZCZAD. OKAZAŁE MURY KLASZTORU STOJĄ DUMNIE NA WZGÓRZU MARIEMONT I PRZYCIĄGAJĄ DO ZAGÓRZA RZESZE TURYSTÓW. NA JEDNEJ Z WIEŻ ZNAJDUJE SIĘ PUNKT WIDOKOWY Z KTÓREGO PODZIWIAĆ MOŻNA KRAJOBRAZ DOLINY SANU. ŚCIEŻKA DO RUIN KLASZTORU PROWADZI PRZEZ CIEKAWIE STWORZONE STACJE DROGI KRZYŻOWEJ, KTÓRE JUŻ SAME W SOBIE STANOWIĄ ATRAKCJĘ. POZNAJMY BURZLIWĄ, ALE JAKŻE CIEKAWĄ HISTORIĘ ZAGÓRSKIEGO KLASZTORU ORAZ INFORMACJE PRAKTYCZNE PRZYDATNE PODCZAS PLANOWANIA WYCIECZKI.

 

Klasztor Karmelitów Bosych w Zagórzu

Kiedyś obiekt obronny Karmelitów Bosych, gdzie konfederaci barscy szukali schronienia przed rosyjskimi rakietami, dziś zabytek stanowiący ciekawą atrakcję turystyczną i jeden z ważniejszych przystanków turystycznych na drodze w Bieszczady. Poznajmy dokładniej to historyczne miejsce znajdujące się na mapie Podkarpacia w gminie Zagórz.
Ruiny zagórskiego klasztoru Karmelitów Bosych zlokalizowane są na wzgórzu Mariemont w malowniczej okolicy Zagórza, między Leskiem a Sanokiem.

 
Wzgórze Mariemont - umiejscowione jest w zakolu rzeki Ostawy, charakteryzuje się ciepłym i dość specyficznym mikroklimatem, co pozwala na występowanie takich gatunków drzew i krzewów jak: tarnina, brzost, paklon i grab. Ruiny klasztoru znajdują się w środkowej części wzgórza. Wzgórze wznosi się na wysokość 345 m n. p. m. Przez miejscowych zwane również Marymontem. Część skalista wzgórza, służyła alpinistom jako miejsce treningów wspinaczkowych.

Wzgórze na którym znajduje się zagórski karmel, jest również doskonałym punktem widokowym, na Zagórz i okolice, a także na część wschodnią Beskidu Niskiego. Jedna z wież kościelnych po remoncie, stanowi ciekawą atrakcję i zarazem platformę widokową, z której obserwować możemy piękny krajobraz Gór Słonnych i panoramę Pogórza Bukowego.

Dokładniejsze obserwacje umożliwia luneta zamontowana na szczycie wieży widokowej, z której korzystać możemy bezpłatnie.

Dawniej barokowy zespół klasztorny o charakterze obronnym obecnie stanowi lokalna atrakcję, przepełnioną ciekawą historią i fascynującymi legendami. Jest to idealne miejsce na jednodniowy wypad za miasto, jak i jeden z ciekawych przystanków na drodze w Bieszczady.

zagórz
Widok z ruin klasztoru Karmelitów Bosych w Zagórzu. Prawa autorskie należą do Serwisu rzeszowpodkarpackie.com
 

Historia klasztoru od powstania do odbudowy - Wybrane fakty historyczne o zagórskim klasztorze

Początki klasztoru

W Zagórzu Klasztor Karmelitów Bosych powstał w 1730 roku, a dokładniej wtedy zakończyła się jego budowa, która trwała przez 30 lat od 1700 roku. Zafundowany został przez wojewodę wołyńskiego Jana Franciszka Stadnickiego właściciela "państwa leskiego". Przypuszcza się, że był to wyraz wdzięczności za obronę Leska przed Szwedami w czasach Potopu.

Stadnicki przed swoja śmiercią zapisał fundusz na zapewnienie opieki 12 żołnierzom pochodzenia szlacheckiego, przebywającym w klasztornym przytułku, który w tamtych czasach nazywany był szpitalem. Rok później czyli w 1714 roku do klasztoru wprowadzili się już pierwsi zakonnicy, podczas gdy jego budowa nadal trwała.

Okres świetności zagórskiego klasztoru trwał do pierwszego rozbioru Polski.

Trudne czasy zakonu

W czasie konfederacji barskiej klasztor stanowił schronienie dla powstańców, którzy zostali ostrzelani z armat przez wojska rosyjskie w 29.11.1772 roku. Efektem tego ataku był pożar i dotkliwe zniszczenia części fortyfikacji. Wspólnymi siłami zakonników udało się odbudować zniszczenia po ataku Rosjan. Jednak w efekcie prowadzonej w późniejszym czasie polityki przez nową cesarską władzę klasztor przeżywał silny kryzys gospodarczy, w czasie którego zakonnicy borykali się z głodem, brakiem opału w okresach zimowych oraz innymi gospodarczymi problemami.

Pomimo apeli do biskupa przemyskiego zakon Karmelitów Bosych nie otrzymał żadnej pomocy. Pozytywnym sygnałem poprawy sytuacji zagórskiego klasztoru było powołanie komisji przez rząd austriacki, która aż 3 lata prowadziła dochodzenia, mające na celu potwierdzenie fatalnego stan klasztoru. W efekcie tego dochodzenia w 1814 roku wydano dekret w celu odnowy życia duchownego w karmelu zagórskim. Jednak był to na tyle ogólny zapis, że nie spowodował większych zmian.

klasztor w zagórzu
Ruiny klasztoru sfotografowane od wewnątrz. Prawa autorskie należą do Serwisu rzeszowpodkarpackie.com
 

Bójka w klasztorze

W roku 1816 przy klasztorze utworzono dom poprawczy dla księży i umiejscowiono go w mieszkaniach weteranów wojennych przyklasztornego przytułku. Przełożonym tego miejsca został o. Jan Włodzimierski, który wśród zakonników miał opinię osoby bardzo konfliktowej i nieustępliwej. W 1819 roku po śmierci ówczesnego przeora o. Józefa Karnijewskiego, jego zastępstwo objął nowy przeor o. Leonard Ulmański.

Po wyborze nowego przeora w klasztorze rozpoczęto porządkowanie spraw organizacyjnych i gospodarczo-finansowych. Wybudowano kuźnię i naprawiono fragment dachu. Niestety relacje nowego przeora i przełożonego zakładu poprawczego nie układały się zbyt dobrze, prowadzili oni ze sobą ciągły konflikt. Jednak nie tylko o. Ulmański nie pałał sympatią do o. Włodzimierskiego, cała reszta zgromadzenia również.

W efekcie tego konfliktu w listopadzie 1822 roku doszło do bójki pomiędzy dwoma najbardziej skłóconymi zakonnikami, skutkiem tego zaprószony został ogień, który strawił więźbę dachową i duża część wyposażenia kościelnego i przyklasztornego domu poprawczego.

Za sprawdzę nieszczęścia uznany został przełożony zakładu poprawczego o. Włodzimierski, którego aresztowano i wywieziono do więzienia we Lwowie, gdzie miał przyznać się do wszystkich oskarżeń.

Wydarzenie to było początkiem końca klasztoru Karmelitów Bosych, po ugaszeniu pożaru, zakonnicy ulokowani zostali w prywatnych chatach, a opustoszałe mury klasztoru coraz to bardziej popadały w ruinę.

Odbudowa klasztoru Karmelitów

W 2000 roku ruiny klasztoru w Zagórzu przeszły na własność władzy samorządowej. Idea odbudowy klasztoru w końcu przeszła z planów do czynów. Rozpoczęto najpilniejsze prace zabezpieczające. W czasie prac odnowiono mur obronny i bramę, oczyszczono mury kościoła, a cały obiekt krok po kroku przygotowywano do odwiedzin turystów.

W 2010 roku w czasie mszy świętej w ruinach klasztoru odsłonięto tablicę upamiętniającą 55 zakonników zamieszkujących przed wiekami zagórski karmel.

W tym samym rozpoczęto prace konserwatorskie, podczas których zabezpieczona została elewacja budynków pobocznych i kościoła.

W latach 2007 - 2013 wykonano wieżę widokową wraz z drewnianymi schodami i tarasem. Wokół ruin klasztoru utworzono zadbane alejki i zrewitalizowano ogród.

W latach 2013 - 2014 wykonywano prace konserwatorskie ruin klasztoru, głównie przy elewacji wschodniej kościoła. Teren dziedzińca wschodniego odgruzowano i uprzątnięto. Ściany kościoła w obrębie elewacji wschodniej nie były remontowane od 1822 roku, czyli wtedy kiedy wybuchł drugi pożar.

Do 2022 roku klasztor został w pełni odremontowany. Aktualnie znajduje się tu Centrum Kultury, w którym podczas renowacji ruin klasztoru zrekonstruowano historyczny dziedziniec zakonny za kwotę ponad 8 mln złotych. Służy on turystom i pielgrzymom, dostarczając moc edukacyjno-wizualnych atrakcji.

Odbudowa klasztoru Karmelitów w Zagórzu pozwoliła przystosować ten obiekt do odwiedzin turystów, którzy o wiele chętniej i liczniej przyjeżdżają do Zagórza. Jadąc w Bieszczady zdecydowanie polecamy zatrzymać się w Zagórzu i odwiedzić teren dawnego klasztoru. Jest to jedna z ciekawszych atrakcji na drodze w Bieszczady. Imponujące ruiny klasztoru z pewnością zachwycą młodszych jak i bardziej zaprawionych miłośników odkrywania zabytków.

ruiny klasztoru karmelitów bosych w zagórzu
Ruiny kościoła sfotografowane latem 2022 roku w Zagórzu. Prawa autorskie należą do Serwisu rzeszowpodkarpackie.com
 

Ciekawostki o Ruinach Klasztoru w Zagórzu

  • Na terenie zagórskiego klasztoru rozgrywana rozgrywana jest akcja książki pt:,,Pan Samochodzik i Klasztor w Zagórzu". Książka nawiązuje do wydarzeń historycznych z okresu funkcjonowania konfederacji barskiej i skarbu trzech mnichów ukrytego w Zagórzu.
  • Zespół KSU w ruinach klasztornych nakręcił teledysk do jednej ze swoich piosenek, która okazała się jednym z głównych utworów polskiej sceny punkowej lat 80-tych.
  • W roku 1957 podczas jednej ze swoich bieszczadzkich wypraw, ruiny zagórskiego klasztoru odwiedził Karol Wojtyła. Z tej okazji 3 maja 2007 roku przy ścieżce do ruin klasztoru odsłonięto specjalną tablicę upamiętniającą tę wizytę.
  • W okresie wielkiego postu już od kilku lat organizowana jest droga krzyżowa prowadząca do ruin klasztoru na wzgórze Mariemont, gdzie po zapadnięciu zmroku rozważanych jest 14 stacji męki Pańskiej.
  • Ruiny Klasztoru Karmelitów Bosych w Zagórzu rocznie odwiedza około 50 000 turystów. Powstałe niedawno przyklasztorne Centrum Kultury ma za zadanie przyciągnąć ich jeszcze więcej i przypomnieć historię oraz okres świetności klasztoru.
  • Więcej ciekawostek znaleźć można w archiwum klasztoru karmelitów trzewiczkowych w Krakowie oraz w wydawnictwie Karmelitów Bosych.
  • Czasy świetności klasztoru Karmelitów Bosych datuje się na lata 1730 - 1772.
  • Po wybuchu drugiego pożaru kiedy karmelici zostali przeniesieni, przez ponad 100 lat klasztor niszczał i popadał w ruinę
  • Zagórski karmel, to jeden z nielicznych klasztorów warownych zachowanych w Polsce.

Zwiedzanie Klasztoru Karmelitów Bosych w Zagórzu

Ruiny obronnego zespołu są bezpłatnie dostępne do zwiedzania od wtorku do niedzieli od 10:00 do 16:00.

Zwiedzanie najlepiej rozpocząć zostawiając samochód na ogólnodostępnym parkingu naprzeciwko Sanktuarium Matki Bożej Zagórskiej, następnie przejść przez ulicę i obok sanktuarium udać się wzdłuż ulicy Klasztornej prowadzącej przez lekkie nachylenie prosto do Ruin Klasztoru Karmelitów Bosych. Po drodze zwiedzamy malowniczą okolice Zagórza, pomnik Jana Pawła II przypominający o jego wizycie w Zagórzu oraz stacje drogi krzyżowej. Prowadząca na zagórski karmel droga krzyżowa przyozdobiona jest wykonanymi w artystyczny sposób przystankami. Warto choć na chwilę zatrzymać się przy każdej, by dostrzec kunszt z jakim zostały wykonane.

kapliczka w drodze do ruin w zagórzu
Kapliczka Jana Pawła II spotkana podczas zwiedzania ruin klasztoru Karmelitów Bosych w Zagórzu. Prawa autorskie należą do Serwisu rzeszowpodkarpackie.com

Na spokojne zwiedzanie trzeba sobie zarezerwować około 1,5 godz. Aktualnie na terenie klasztoru wytyczone są ścieżki, po których można się przemieszczać, by podziwiać zadbany ogród i dotrzeć do zespołu klasztornego Karmelitów.

Odpłatnie dostępne jest również do zwiedzania Centrum Kultury Foresterium z salą wirtualnej (VR) i rozszerzonej (AR) rzeczywistości, w których specjalnie przygotowane stanowiska przedstawiają w ciekawy sposób historię Klasztoru Karmelitów Bosych w Zagórzu.

W tym samym miejscu działa również restauracja pełna kulinarnych atrakcji.

klasztor karmelitów bosych w zagórzu
Mieszczący się w Zagórzu klasztor Karmelitów Bosych. Prawa autorskie należą do Serwisu rzeszowpodkarpackie.com
 

Ruiny warownego klasztoru Karmelitów Bosych na mapie